ON İKİ HİZMET
“Dinle oğlum, Tanrının öğütlerini iyice,
Saygı sağlar, mutlu olursun böylece”
Hz. Ali
Alevi ibadetlerinde “On İki Hizmet” vardır, bu
hizmetlere Nakiblik Hizmeti de denilmektedir.
Hz. Musa’nın da, Hz.İsa’nın da On iki nakibi
vardı. İslam’ın dışındaki diğer semavi dinlerde
Ahd (İkrar) olayı, diğer bir deyimle
Teslimiyet
olmadığı için, Hz.İsa’ya nakibleri ihanet edip çarmıha gerdirmişlerdir.
Alevi İslam inancında Teslimiyetin adı
İkrar’dır, verilen ikrarın da geri dönüşü
yoktur; Öl İkrar Verme / Öl İkrarından Dönme!
ilkesi geçerlidir.
Kur’an buyurur ki:
Allah, Peygamberlerinden - And olsun ki size
Kitap ve Hikmet verdim. Sonra da size
nezdinizdeki (O kitap ve hikmeti) tasdik eden
bir Peygamber gelmiştir. Ona katiyen iman ve ona
her halde yardım edeceksiniz diye- (Ahd ve)
misak aldığı zaman dedi ki: “İkrar ettiniz ve
uhdenize bu ağır yükümü alıp kabul eylediniz
mi?” Onlar: -İkrar ettik. dediler. (Allah) dedi
ki: -Öyleyse (Birbirinize ve ümmetlerinize
karşı) şahit olun, ben de sizinle beraber (Bu
ikrarınıza) şahitlik edenlerdenim. Ayette de görüldüğü gibi ruhlarımız Allah’a bezmi-elest’te ikrar vermiştir. Yani ikrarlı doğmuşuz, bizlere düşende verdiğimiz
sözü, ikrarı yaşamaktır.
Cemlerimizde yapılan on iki hizmet sahipleri
kimlerdir? Tarihi ve Kur’anî kaynaklarıyla
açıklamaya çalışacağım. Alevilikte icra olunan
usül ve erkanın her biri Hanedân-ı Ehlibeyt‘ten
kaldığına nispetle icra olunur. Bir ilahiyat
profesörü olan Cavit Sunar’ın kaleminden bilgi
olsun
Olmak üzere on iki hizmet ve sahipleri böyle
sıralanmıştır.)
12 hizmet sahiplerinin cemlerdeki görevleri: (Bu
gün cemlerimizde var olan ve uygulanan
hizmetlerdir.)
1-MÜRŞİT: Görev itibariyle manevi olarak
Hz. Muhammed’i temsil eder. Çünkü Evlad-ı
Resul’dur yani peygamber evladı ve sır bilen
kimsedir. Cem’in mutlak hakimidir. Mürşid-i
kamil’dir, iyilikleri ve güzellikleri temsil
eder. İrşat makamıdır. İkrar alan odur. Cemi
yöneten ve sorunları çözendir. “Mürşit-i kamil”e
verilen ikrarın Allah’a verilmiş sayıldığını
bizlere bildiren Kur’an’dır.
Tarikat babında on iki hizmet
Fark edip bunları bilmeli imiş
Birinci mürşittir mümine sünnet
İkinci rehber olmalı imiş.
(Cem’de 12 hizmet sahiplerine okunan deyiştir.)
2-REHBER:
Yol gösteren, kılavuzluk edendir. Yolun
kurallarını, edep ve erkânını öğreten odur,
mürşidin yardımcısı konumundadır. Musahiplik
Ceminde ikrar verecek olan musahiplerin
hazırlanmasını ve ceme taşınmasının görevini
yapar.
3-GÖZCÜ:
Rehberin yardımcısı konumundadır, cem’de edep,
erkânı sağlar. Cem’in kurallarının uygun olarak
yürütülmesinde birinci derecede sorumludur.
Cem’in edep, erkânına uymayanları uyarır, cem’i
batın manada gözetleyendir. Yol düşkünlerinin
kısaca suçluların ceme girmesine izin vermez.
“Cem erenlerindir/ Hakk’ı görenlerindir/ Cem’e
eğriler girmez/ Doğru gelenlerindir. (Yunus)
İşte o eğrilerin girmesini önleyen gözcüdür.
Gözetleyen ve can gözüyle gören ve cemin
düzenini sağlayandır.
Onuncu peyik’tir Mikail gibi
On birinci gözcü İsrafil gibi
Sultanlar katında dur gayın gibi
Mansur gibi darda kalmalı imiş.
4-ÇERAĞCI:
Cem evindeki aydınlatma araçlarını yakandır.
Çerağ (kandil), ışık veren, aydınlatan, fitil,
mum anlamındadır, işte bu hizmeti yapacak kişi
çerağcıdır. Her hizmet bir semboldür, içerdiği
batın anlamları vardır. Cem evini aydınlatandır.
Altıncı sofracı kulundur kamber
Yedinci çerağcı Câbir-i Ensar
Sekizinci sâkiyi imam Hüseyin âb-ı Kevser
Şeraben tahûrû kanmalı imiş.
5-ZAKİR:
İbadetlerde musiki aletlerini kullanarak zikir
edendir. Zikir edebilmesi içinde sesinin güzel
olması gerekmektedir, sesi güzel olan ve musiki
aletini kullananlar bu görevi yapabilirler.
Kur’an okur, ilâhi okur, deyiş, duvaz, tevhid,
mir’açlama ve mersiye sazıyla okuyandır.
Üçüncü zakir ola zikrede
Söyledikçe Hakk kelâmı virdede
Ehli irfân sohbetini sır ede.
Bir zaman bu hizmete ermeli imiş.
6-SÜPÜRGECİ:
Cem evinin temizliğini yapan hizmet sahibidir.
İbadet edilen yerin mutlak temiz olması
gerekmektedir, temiz olmayan mekanda ibadet
olmaz.
Dördüncü hizmetçi Seyyid-i Faraş
Geçe Hakk’a vere ser ile baş
Beşinci pak ola Selman’a yoldaş
Pak edip kalbini silmeli imiş.
7-TEZEKKÂR:
Tarikat abdestinin alınmasında hizmet yapandır,
sembolik olarak elinde leğen ve ibrik, omzunda
havlu hizmet eder.
Gel gidelim hakikata
Kulak verelim tarikata
Sofu girdi itikata
Tezekkâra haber olsun.
8-SAKKA:
Su Dağıtandır. Musahiplik ceminde ikrar veren
canlara saki sunandır. Sözlük anlamı da: Saky:
su içirme, Saky-i mâ: Su dağıtmadır.
Bu yola girer hasların hası
Müminler giyer hakikat libası
Doldur ver engür tası
Sakilere haber olsun.
9-LOKMACI:
Kurban ve yemek işlerine bakar. Ceme gelen her
can lokmasıyla gelir, o lokmaları eşit olarak
halka sunan ve paylaştırandır. Paylaştırdıktan
sonra: “Göz nizam el terazi, herkes oldu mu
hakkına razı?” diyerek halkın rızalığını da
alır.
Mümini çektiler meydana
Münkiri sürdüler zindana
Tekbir verildi kurbana
Kurbancıya haber olsun.
10-KAPICI:
Cem evine ibadet için gelen canları karşılar,
edep erkân içinde oturmalarını sağlar, gözcünün
yardımcısı konumundadır, ibadetin huzur ve ilâhi
duygusallık içinde geçmesini sağlayandır.
Bu yola gider hacılar
Mümin Müslim bacılar
Cem kilidi kapıcılar
Kapıcıya haber olsun.
11-PEYİK:
haberci anlamındadır. Cem’in yapılacağını tüm
canlara bildirir ve herkesin cemden haberdar
olmasını sağlar.
Hakk kuluna nazar eyler
Hakk’ın kelamını söyler
Mümin kullar Mürvet diler
Peyik sana haber olsun.
12-İZNİKÇİ:
cem’e gelenlerin ayakkabılarını yerleştiren ve
sahip çıkandır, ayrıca süpürge hizmetini
yapanlara yardımcı konumundadır.
Şah Hatayi’m vârı geldi
Müminlerin kârı geldi
Haktan bize bergüzar geldi
İznikçiye haber olsun.
(Dörtlükler; Ahmet Uğurlu, “Alevilikte Cem ve
Musahiplik” kitabından alınmış ve bu gün
cemlerimizde uygulanan ve yaşanan hizmetler esas
alınmıştır.)
“Halka hizmet, Hakk’a hizmettir.” Alevi İslam
inancında talip, Dedeye:
Dede Himmet.
Dede de: - Oğul hizmet et, der.
Halka hizmette fiili niyazdır. Eline, Diline,
Beline Sahip ol diyerek çok yüksek bir ahlak
anlayışıyla hizmet, inancın temeline
yerleştirilmiştir. İnsan,Hakk’ın tecellisi ve
görünen yüzüdür. İnsan Kur’an-ı Natık’tır.
Okunacak en büyük kitap insandır,öyleyse okumak
için hizmet gereklidir. Hizmet etmeden himmet
olmaz. Şöyle ki: Bir doktorun doktor olabilmesi
için yıllarca tahsil yapması gerekir, tahsilini
bitirip diplomasını aldıktan sonra hizmete
başlar. Hizmet, marifet kapısında olan
insanların işidir. Halka hizmet kutsal bir
görevdir, onun için her insan Cem’lerde hizmetli
olamaz. Alevilik’te, görünene sevgisi, saygısı,
hizmeti ve himmeti olmayanın görünmeyene de
olmaz. Halka hizmet, ona vücut, ruh ve suret
veren yaratana hizmet olacaktır. Çünkü;
“Külli Varlığa” ulaşmanın yolu “Cüzi
Varlığa” hizmetle başlar.
Hz. Mevlana hizmetle ilgili olarak şöyle der: “Bir
mum eriyip gideceğini bildiği halde etrafına
ışık saçmaktan geri durmaz. Ey insan! sen ki
yaratanın kudretiyle dopdolu iken neden geri
durasın?” Bu sesleniş tüm insanlığadır,
hizmette olgun, insanı kamil olanların işidir.
Hz. Mevlana devam eder: “Eğer insan birbirine
yardım etmiyor, birbirinin mutluluğunu
istemiyorsa ve olgun değilse o insan değildir.”
Öyleyse hizmetin ibadet olduğunu bilmemiz
gerekmektedir.
ALİ RIZA UĞURLU
DEDE
AŞK-I MAHABBET 4.BASKI
